W rocznicę tragicznego dnia w historii Skry chcielibyśmy przypomnieć artykuł Stowarzyszenia Historia Czerwona, który rok temu napisało tak:
“3 lipca to krwawa data w historii warszawskiej Skry – robotniczego klubu sportowego związanego z PPS. Tego dnia 85 lat temu miały miejsce masowe aresztowania sportowców i działaczy Skry. Gestapo zatrzymało ponad 40. członków klubu.
Hitlerowskie represje przeciwko skrzakom były elementem Akcji AB, czyli nadzwyczajnej operacji pacyfikacyjnej, która miała na celu eksterminację przedstawicieli elity społeczeństwa polskiego. Ofiarami tej fali prześladowań padli m.in. rozstrzelani w Palmirach były marszałek Sejmu RP Maciej Rataj, jeden z liderów PPS Mieczysław Niedziałkowski i wybitny sportowiec Janusz Kusociński. Uderzenie w środowisko Skry nie było jednak ciosem na oślep. Struktury klubowe stanowiły jeden z filarów socjalistycznego ruchu oporu, a jak twierdził Jan Mulak (przedwojenny wiceprezes klubu, twórca polskiego Wunderteamu lekkoatletycznego), Skra „już przed wojną była zapewne rozpracowywana przez Niemców jako organizacja antyfaszystowska”. Prawdopodobne z tych przyczyn została jako jedyny polski klub sportowy metodycznie zaatakowana przez okupantów.
Tak opisuje dramatyczne wydarzenia 3 lipca 1940 r. historyk Joanna Gierczyńska: „Tego dnia o świcie gestapo rozpoczęło masowe aresztowania z list imiennych, które objęły ponad 600 osób. Przywieziono na Pawiak wielu członków organizacji konspiracyjnych, oficerów, często z rodzinami (…). Aresztowano ponad 40 zawodników i działaczy Robotniczego Klubu Sportowego „Skra”.
Wśród aresztowanych działaczy znajdowali się: Władysław Błazałek, skarbnik klubu, Aleksander Herman, ojciec przewodniczącego Stanisława Hermana, Maria Orzełowa, Hanna Maserewicz-Bukalska, dr Stanisław Suliborski, A. Więckowska. Spośród zawodników aresztowani zostali: Chłopoccy, Chmielewscy, Eugeniusz Orzeł, Jan i Lucjan Sobierajowie, bracia Marian i Edward Sobolowie, Leonard Wiciak, bracia Więckowscy, Mieczysław Wybrański i in.” („Kobiety – więźniarki Pawiaka, ofiary Akcji AB”).
Niektórzy z aresztowanych zostali wkrótce uwolnieni, np. Aleksander Herman, los większości z nich był jednak tragiczny. Największa grupa trafiła do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. Historię męczeństwa kilku ze skrzaków dokumentuje wydana przez RKS Sarmata Warszawa „Broszura z biogramami poległych sportowców Sarmaty i wybranych sportowców warszawskich”:
Chłopoccy Eugeniusz, Marian i Zdzisław
Bracia, zawodnicy Skry, działali razem w konspiracji. Zostali zabrani przez Gestapo z wolskich mieszkań 3 lipca 1940 r. i osadzeni na Pawiaku, skąd zostali przetransportowani do Auschwitz. Ślad po nich zaginął.
Chmielewski Wacław
Spotkał go taki sam los jak braci Chłopockich. Chmielewski też był zawodnikiem Skry.
Orzeł Eugeniusz (4.07.1910 – 5.09.1942)
Lekkoatleta Skry, specjalizował się w rzucie młotem i oszczepem. Kierownik sekcji i członek zarządu klubu. Podczas wojny wpadł w zasadce z 3 lipca 1940. Gestapo wywiozło go na Pawiak, a później do Oświęcimia. Zmarł od zastrzyku fenolu.
Salwa Zdzisław (1919 – 1940)
Lekkoatleta Skry, w 1939 r. został sekretarzem klubu. W czasie okupacji działał w grupie Stanisława Dubois. W 1940 został wywieziony do Oświęcimia. Po paru miesiącach umarł z wyczerpania.
Więckowski Zygmunt (1908 – 1942)
Z zawodu księgowy, od 1923 członek Skry. Rekordzista pod względem rozegranych meczów piłkarskich w przedwojennej Skrze. Wystąpił w kilku walkach bokserskich, zaliczył też kilka zawodów lekkoatletycznych i kilkadziesiąt występów w hokejowej sekcji. Zasiadał też w zarządzie klubu. Aresztowany feralnego 3 lipca 1940 r. Zmarł prawdopodobnie pod koniec 1942 r.
Wybrański Mieczysław (1910 – 12.1940)
Młodszy brat Ludwika, z zawodu fizyk. Rozegrał ponad 300 spotkań w drużynie piłkarskiej. Podczas wojny ofiara feralnej obławy na Skrzaków z 3 lipca 1940 r. Zmarł w grudniu w Oświęcimiu po stójce na mrozie.
Najbardziej heroiczną kartę w dalszych zmaganiach z wrogiem zapisał aresztowany nieco później (31 lipca) były bokser Skry Konstanty Jagiełło. W Auschwitz należał do czołowych postaci socjalistycznej konspiracji obozowej kierowanej przez Stanisława Dubois i Norberta Barlickiego, zajmował się głównie organizowaniem ucieczek. Pomógł zbiec z obozu m.in. członkowi Skry Tadeuszowi Uszyńskiemu. W czerwcu 1944 r. sam dokonał ucieczki, a następnie pomagał zbiegom z zewnątrz. „Podczas przejmowania kolejnej grupy zbiegów (…) Kostek padł od kul SS 27 października 1944 roku” – czytamy w klubowej monografii „Skra. Z Placu Nędzy do tartanu”.
Obóz w Oświęcimiu przeżył lekarz Stanisław Suliborski, po wojnie jeden ze świadków zbrodni hitlerowskich.
Na zdj. Spotkanie choinkowe członków RKS Skra 17 grudnia 1936 r.”